روزنه اصلاحات

امریکا برای ایجاد بسترهای سیاسی، اقتصادی و فرهنگی هم سو با منافع خود در منطقه خاورمیانه با هدف تثبیت هژمونی جهانی خود، طرح خاورمیانه بزرگ را مطرح سازد.

شکل‌گیری زمینه‌های طرح خاورمیانه بزرگ با تهاجم عراق به کویت در سال ۱۹۹۰ آغاز شد و با رویداد ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ و آغاز استراتژی تازه امریکا در خاورمیانه و به ویژه عراق به بار نشست.

طرح خاورمیانه به دنبال ایجاد سازگاری بین کشورهای درون منطقه‌ای نظیر سازگاری اعراب و اسرائیل از یک طرف و ایجاد سازگاری کل منطقه با سیستم بین المللی نظیر تجارت جهانی و جز اینها به رهبری آمریکا از طرف دیگر است‌. امریکا به منظور ایجاد بستر های سیاسی، اجتماعی‌، فرهنگی و اقتصادی هم سو با منافع خود در منطقه خاورمیانه‌‌، طرح خاورمیانه بزرگ را مطرح ساخت‌.

تهدیدات طرح خاورمیانه بزرگ برای کشورهای منطقه :

خاورمیانه بزرگ مثل اغلب طرح‌هایی که از سوی کشورهای غربی برای کشورهای جهان سوم مطرح می شود تهدیدات و مضرات زیادی را متوجه کشورهای منطقه و مردم این سامان می کند.

خطر وابستگی اقتصادی

یکی از تهدیدات بالقوه در طرح‌هایی که معمولا از سوی کشورهای غربی برای نوسازی کشورهای جهان سوم ارائه می‌‌شود خطر وابستگی اقتصادی این کشورها به دولت‌های غربی است. یکی از خطرات طرح‌‌هایی نظیر طرح خاورمیانه بزرگ همبستگی میان سرمایه گذاران خارجی با برخی نیروهای ارتجاعی داخلی و یا برخی نخبگان سیاسی و اقتصادی فاسد داخلی کشورهای عرب منطقه است که می‌تواند به توسه فقر و فساد در کشورهای منطقه کمک کند.

خطر نفوذ سیاسی غرب در منطقه خاورمیانه

یکی از تهدیدات جدی که از سویی طرح‌هایی نظیر طرح خاورمیانه بزرگ برای کشورهای منطقه مطرح است‌، خطر توسعه نفوذ سیاسی کشورهای صنعتی در این کشورهاست‌. بسیاری از کشورهای غربی که در طرح خاورمیانه بزرگ که برای آنها نقش قابل ملاحظه در نظر گرفته شده، سابقه طولانی استعمارگری داشته اند و طرف دیگر از خصوصیات مشترک کشورهای جهان سوم این است که تقریبا در همه این کشورها کم و بیش سابقه استعمار وجود دارد و البته چگونگی و شکل آن متفاوت است.

توسعه مصرف گرایی

یکی از خطرات جدی امپریالیسم فرهنگی برای کشورهای جهان سوم تلقین این باور اشتباه است که پاداش هر فرد در کارش، دسترسی بیشتر به کالاهای مصرف است و افزایش مصرف هم شاخص عمده توسعه اقتصادی استو پیامد چنین تلقی وابستگی فرهنگی –مصرف گرایی است‌. برانگیختن مردم به مصرف هر چه بیشتر در کشورهای کم درآمد جهان سوم از طریق تبلیغات شرکتهای چند ملیتی و سازگار کردن ذائقه و سلیقه‌های انان با فرآورده های وارداتی و مصرفی، نقش اساسی در گسترش و تکامل شرکتهای چند ملیتی و اقتصاد کشورهای توسعه یافته غربی دارد.

 توسعه ناهنجاری های اجتماعی

نفوذ فرهنگ غربی در دوران جدید به کشورهای جهان سوم که منجر به  تخریب ساخت‌های اجتماعی –فرهنگی این کشورها شده، زمینه گسست اجتماعی را فراهم ساخته و با تخریب ساختارهای فرهنگی سنتی الگوهای رفتار هنجارمند را در جامعه به مخاطره انداخته است. فرهنگ مصرف گرا و بی قید و بندی اخلاقی برآمده از چنین وضعیتی‌، زمینه بسیاری از رفتارهای نامتعارف اجتماعی را در کشورهای در حال توسعه فراهم آورده است.

اهداف طرح خاورمیانه بزرگ

تضمین جریان انرژی از منطقه به سوی بازارهای مصرف

دسترسی اسان و بدون احتمال خطر به منابع نفت و گاز جهانی، تنوع جغرافیایی منابع انرژی و مسیرهای انتقال و ثبات سیاسی در مناطق دارای منابع نفت و گاز از اهداف دائمی امریکاست. با توجه به سوابق بحران‌های گذشته در خاورمیانه، امریکا به دنبال این است که با اجرای طرح خاورمیانه بزرگ زمینه‌های ایجاد بحران‌های مشابه را که موجب اختلالاتی در عرضه نفت خاورمیانه می شود از بین ببرد. همچنین تنوع بخشی به منابع سنتی تامین انرژی یعنی تقویت جایگاه انرژی دریای خزر نیز مورد توجه جدی امریکاست . در نهایت اینکه کنترل منابع و مسیرهای انتقال انرژی در راستای کنترل رقبای جهانی نیز می‌تواند در زمره اهداف مورد نظر این طرح باشد.

پیشبرد روند به اصطلاح صلح خاورمیانه و تضمین امنیت رژیم صهیونیستی

به نظر می‌رسد با اجرای طرح خاورمیانه بزرگ، اسرائیل از برندگان اصلی در جنبه‌های سیاسی، اقتصادی و امنیتی باشد. به لحاظ سیاسی –امنیتی ، الزام دولتهای خاورمیانه در برخورد با جریانات اسلام‌گرا که اساسا سر سازگاری با موجودیت اسرائیل ندارند، امنیت این رژیم را تامین می کند. طرح خاورمیانه بزرگ علاوه بر جنبه سیاسی از جنبه‌های اقتصادی نیز منافع  سرشاری عاید اسرائیل خواهد کرد، در واقع نوید تشکیل بازار مشترک خاورمیانه در راستای منافع اسرائیل به دوحالت زیر است:

۱- رشد و پیشرفت ملتهای خاورمیانه امکان ندارد مگرآنکه این ملتها به صورت متقابل از یکدیگر استفاده کنند؛ مثلا ممکن است ملتی که ثروت و نیروی کار دارد دارای تکنولوژی و تکنیکهای علمی پیشرفته نباشد.

۲- تشکیل بازار مشترک خاورمیانه به سبک بازار مشترک اروپا باشد. مقر این بازار باید در بهترین کشور پیشرفته و دموکراتیک منطقه باشد.

وضع رژیم صهیونیستی در منطقه تثبیت نمی‌شود مگر آنکه با کشورهای همسایه پیوند داشته باشد و در شئون مختلف با انها روابط عادی برقرار سازد و گذرگاه رسیدن به این هدف، امضای پیمان سازش و موافقتنامه دوجانبه و نیز تشکیل بازار مشترک است.

بازار مشترک خاورمیانه که امریکا به دنبال ایجاد آن است اسرائیل را نیز در برخواهد گرفت و موجب تسلط اسرائیل بر مناسبات و معادلات اقتصادی خاورمیانه خواهد شد.

مبارزه با اسلام سیاسی، تحت عنوان مبارزه با تروریسم

وجود جنبش های اسلامی ضد اسرائیلی و ضد امریکایی در منطقه و

تهدیدات ناشی از آنها برای منافع امریکا و اسرائیل‌، باعث شده است که مبارزره با جنبش‌های اسلامی و سرکوب آنها به یکی از اهداف طرح خاورمیانه بزرگ تبدیل شود. امروزه منافع امریکا و امنیت و حیات اسرائیل بیش از همه با اسلام گرایی و گروههای مقاومت تهدید می شود.

کنترل رقبای جهانی و منطقه ای امریکا

با توجه به جایگاه خاورمیانه بزرگ از لحاظ تامین نفت و گاز جهان، اجرای طرح خاورمیانه بزرگ که منجر به تثبیت جایگاه آمریکا و حضور بیش از پیش آن در منطقه خواهد شد. و این امرموجبات کنترل بیشتر بر منابع نفت و گاز خاورمیانه بزرگ را برای آن کشور فراهم خواهد کرد.

گسترش فرهنگ امریکایی در قالب لیبرال دموکراسی

بعد از ۱۱ سپتامبر، امریکا به این نتیجه رسید که دموکراتیزاسیون در خاورمیانه باعث جلوگیر از رشد تروریسم خواهد شد و ارزش‌های دموکراتیک فضای کمتری را برای تروریسم به وجود می‌اورد. در این میان نظریه صلح دموکراتیک بار دیگر مطرح شد مبنی بر  اینکه دموکراسی‌ها معمولا به ندرت با یکدیگر می جنگند و از نظام استبدادی بسیار صلح طلب‌ترند. امریکایی‌ها معتقدند که برقراری دموکراسی سکولا در کشورهای عربی و اسلامی منجر به حرکت آنها به سمت دموکراسی سکولار در کشورهای عربی و اسلامی منجر به حرکت آنها به سمت اقتصاد سرمایه داری و ادغام منطقه در اقتصاد جهانی به رهبری امریکا خواهد شد و دموکراسی سکولا حساسیت مسلمانان را در برابر اسرائیل کمتر خواهد کرد‌. سرانجام متن کامل طرح خاورمیانه بزرگ برای اولین بار بطور غیر رسمی در نشریه الحیات در بهمن ۱۳۸۳ منتشر گردید و نهایتا این طرح در ژوئن سال ۲۰۰۴ توسط رئیس جمهوری امریکا به اجلاس سران گروه هشت در سی آیلند ارائه گردید و با انجام تعدیلاتی به تصویب رسید. سپس در نشست مشترک امریکا و اتحادیه اروپا و نیز نشست سران ناتو در تیر ماه ۱۳۸۳  در استانبول، و در بیانیه پایانی‌اش مورد تایید قرار گرفت. این طرح از یکسو با مخالفت شدید کشورهای عربی و از سوی دیگر با سوء ظن و تردید کشورهای اتحادیه اروپا مواجه گردید. کشورهای عربی هراسان از پیامدهای آن برای دولت های خود این طرح را دخالت در امور داخلی خود انگاشتند. کشورهای اروپایی در عین پشتیبانی از این طرح آنرا غیر واقع بینانه و بلند پروازانه خواندند شیراک رئیس جمهور فرانسه هشدار داد که تحریک منطقه برای ایجاد تغییرات می‌تواند موجب تقویت بنیاد گرایی و فرو افتادن به دام مهلک جنگ تمدن‌ها گردد.

منبع :  http://sahebnews.ir/191502/%D8%B7%D8%B1%D8%AD-%D8%AE%D8%A7%D9%88%D8%B1%D9%85%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF-%DA%86%D9%8A%D8%B3%D8%AA%D8%9F.htm

دشمن شناسی – ویژه دوره بصائر – سازمان عقدیتی سیاسی ارتش جمهموری اسلامی ایران –معاونت سیاسی-ص ۷۳-۸۰